Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna

ul. Racławicka 23, 41-506, Chorzów; tel: (32) 241-54-39, (32) 770-01-57, fax: (32) 770-01-57; email: porpsyped-sekretariat@o2.pl

Get Adobe Flash player

Współcześnie dzieci i młodzież żyją w świecie, który jak jeszcze nigdy dotąd, jest zupełnie innym od tego, w jakim dorastali ich rodzice, a nawet starsze rodzeństwo. Aktualnie żyje się szybko, we wzrastającym tempie przemian. To przyspieszenie wiąże się z rozwojem i postępem, ale też ma ujemne skutki, których nie zawsze da się przewidzieć.
W nowoczesnym społeczeństwie role rodziców i dzieci ulegają odwróceniu –to starsze pokolenie musi uczyć się od pokolenia młodszego, w jaki sposób funkcjonować w aktualnej rzeczywistości, gdyż wiedza i umiejętności, które sami opanowali nie są adekwatne do wyzwań stale zmieniającego się świata. Tym samym dorośli stają się coraz mniej obecni jako wzorce do naśladowania. Nieustanna zmiana stała się stałą cechą dzisiejszego społeczeństwa. Jeden z najistotniejszych wymiarów tych niezwykłych przemian i przeobrażeń wiąże się z rozwojem i upowszechnianiem nowych technologii informacji i komunikacji.

W dobie komputerów, tabletów, telefonów komórkowych, smarfonów itp. pojawia się kwestia społeczeństwa sieciowego, gdzie sieć internetowa, portale społecznościowe stają się metaforą więzi społecznych. Następuje powolny zanik grup opartych na sąsiedztwie terytorialnym, gdyż ludzie wybierają kontakty z innymi według innych kryteriów niż bliskość przestrzenna. Najchętniej nawiązują relacje, dzięki sieci internetowej, nie z tymi co blisko nas mieszkają, ale tymi co są do nich podobni ( mają podobne zainteresowania, poglądy itp.).  Stajemy się coraz bardziej medialni, a media zwłaszcza internet wkroczyły na stałe do naszego codziennego życia (domu, szkoły, pracy). Ale także tutaj można zauważyć pewien podział „klasowy”. Z komputera, internetu, telefonu komórkowego korzystają częściej osoby młodsze i lepiej wykształcone. Największe znaczenie odgrywa jednak wiek, gdzie dzieci i młodzież dominują nad  rodzicami w intensywnym korzystaniu z mediów ( w tej dziedzinie dzieci i młodzież zostali dostrzeżeni przez rynek usług telekomunikacyjnych jako równoważni odbiorcy  a nawet ważniejsi niż starsze pokolenia). Aktualnie dorasta pierwsze pokolenie młodych ludzi, którzy nie wyobrażają sobie życia bez internetu czy telefonu komórkowego, gdyż technologia informacyjna towarzyszy im przez całe życie. W literaturze możemy spotkać się z takimi pojęciami jak pokolenie Y czy cyfrowi tubylcy określający styl życia współczesnej młodzieży jako społeczeństwa medialnego.

Jeśli chodzi o wpływ mediów na dzieci i młodzież, to można się spotkać z dwoma przeciwstawnymi poglądami. Jedni twierdzącą, że internet i inne nowoczesne media są w stanie niszczyć istniejące więzi społeczne i pogłębiać dodatkowo np. samotność osób nieśmiałych, odrywając je od realnego świata. Drugi pogląd - pokazujący nowe media jako szkołę kontaktów społecznych, w której można się nauczyć kompetencji społecznych. Znanym już zjawiskiem, przemawiającym za pierwszym z wymienionych twierdzeń, jest uzależnienie od internetu, zwane siecioholizmem.

Nowoczesne media a więc internet, telefony komórkowe, telewizory pochłaniają nasz czas, toteż pokrótce zostaną one scharakteryzowane pod względem atrakcyjności.

Internet

Co takiego jest interesującego w internecie? Najczęściej wykorzystywane przez dzieci i młodzież są strony internetowe poświęcone rozrywce oraz portale społecznościowe, komunikatory i wyszukiwarki internetowe. Dużą popularnością cieszą się także gry online. Internet służy głównie do komunikacji z rówieśnikami.

Telefon komórkowy

Jeśli chodzi o telefon komórkowy to najnowsze mobilne telefony coraz częściej przestają pełnić funkcje jedynie telefonu –zapewniają także dostęp do internetu, radia i telewizji, oferują rozmaite formy rozrywki w formie gier. Ponadto komórki są często wyposażone w odtwarzacz muzyczny, aparat fotograficzny, kamerę itp. Zatem telefon komórkowy staje się  centrum mobilnej komunikacji i rozrywki. Kontakt przez komórkę jest bardziej osobisty od kontaktu online, ale mniej osobisty od kontaktu bezpośredniego. Zazwyczaj mamy go przy sobie, co powoduje naszą stałą dostępność, ale utrudnia unikanie kontaktu, gdy nie mamy na niego ochoty. Kontakt przez telefon komórkowy jest mniej anonimowy niż przez internet. Przy czym młodzież najczęściej wysyła SMS-y, telefon tutaj przede wszystkim służy do komunikacji z rodzicami a dopiero z rówieśnikami. Aby być na bieżąco i uczestniczyć w pełni w życiu towarzyskim danej grupy, młody człowiek musi mieć możliwość ciągłego kontaktu. Istnieje więc swojego rodzaju presja społeczna wymuszająca posiadanie telefonu komórkowego czy profilu na jakimś portalu społecznościowym.

Telewizja

Telewizja jako forma spędzania wolnego czasu w domu spełnia przede wszystkim rozrywkową oraz relaksującą. Często akompaniuje w tle życia rodzinnego. Często korzystanie z telewizji ma charakter integrujący rodzinę, która ogląda wspólnie pewne programy, rozmawiając na ich temat. Telewizja może też dezintegrować poprzez umieszczenie kolejnego odbiornika w swoim pokoju czy kuchni. Telewizja kojarzy się młodym ludziom głównie z rozrywką, a internet czy telefon komórkowy służy do wielu czynności dnia codziennego: pracy, rozrywki, nauki, zdobywania informacji, podtrzymywania kontaktów społecznych.

 

Jak dorośli spostrzegają rolę nowoczesnych mediów w życiu ich dzieci?

Badania dowodzą, że zdecydowana większość dzieci nie rozmawia o korzystaniu z mediów z osobami dorosłymi. Częsty brak komunikacji i kontroli ze strony rodziców wynika z poglądu, że telefon komórkowy czy komputer to rzecz prywatna wręcz intymna, do której nikt nie powinien mieć dostępu. A tym czasem młodzi ludzie przestają panować nad tym, ile czasu spędzają przed nowoczesnymi mediami i popadają w uzależnienia.

Większość dzieci, które spędzają czas przed komputerem, tabletem, smartfonem, telefonem komórkowym a przede wszystkim w Internecie przyznaje się do co najmniej 20 godzin tygodniowo. Średnia liczba godzin tygodniowo spędzanych w Internecie przez dzieci nadmiernie go używające wynosi ponad 30 godzin tygodniowo. Jest to czas porównywalny do tego, który dzieci spędzają w szkole. W Polsce ponad 95% dzieci i młodzieży korzysta z internetu w domu, blisko połowa łączy się z nim za pomocą telefonów, a co czwarte dziecko wchodzi do sieci u znajomych. W związku z większym dostępem do Internetu w domu, przestały być modne kawiarnie internetowe.

Jakie funkcje pełnią w życiu dzieci i młodzieży nowoczesne media?

Mass-media pełnią w życiu młodego człowieka różne funkcje a przede wszystkim:

 

  1. Nowe media dzięki różnorodnym aplikacjom, pozwalają młodym ludziom na budowanie i podtrzymywanie więzi z innymi osobami.
  2. Mass-media dają także możliwość kształtowania i wyrażania indywidualnej tożsamości. Młodzież jest przekonana, że technologie informacyjne pozwalają rozwijać zainteresowania. Rozmaite fora internetowe pozwalają młodym ludziom na swobodne wyrażanie poglądów, dyskutowanie na różne tematy.
  3. Media pozwalają na wyrażanie w sposób bezpieczny emocji, a także odreagowania stresu poprzez np. gry online. Możliwe niebezpieczeństwo z tego wynikające to fakt, że młodzi ludzie mogą uciekać od tego, co kłopotliwe w świat , co często dzieje się u graczy  gier komputerowych.
  4. Internet czy telefon komórkowy zapewniają poczucie bezpieczeństwa i kontroli, gdyż młodzież ma przekonanie, że w ten sposób przekazuje tylko te informacje o sobie, które chce przekazać. Jednocześnie kwestia bezpieczeństwa, to często poruszany temat przez dzieci i młodzież, gdy chcą skłonić rodziców do nabycia komórki lub doładowania konta.
  5. Nowe media służą pomocą w różnych sytuacjach takich jak wezwanie pomocy, ale także uzyskanie odpowiedzi na konkretne pytania w danej dziedzinie (np. medycynie).
  6. Zdaniem nastolatków w internecie można znaleźć każdą potrzebną informację i to na każdy temat.
  7. Nowoczesne media pełnią rozrywkową funkcję, także w sytuacjach gdy dzieci i młodzież się nudzą.

 

W związku z tym, iż nowe media pełnią tak wiele funkcji w naszym życiu, to istnieje ryzyko uzależnienia się od nich.

Co to jest uzależnienie od mass-mediów?

Uzależnienie to stan psychofizyczny będący skutkiem interakcji pomiędzy organizmem, a środkiem, od którego się jest uzależnionym, przejawiającym się przymusem przyjmowania środka, aby doznać jego działania lub uniknąć nieprzyjemnych skutków abstynencji. Uzależnić można się nie tylko od alkoholu, nikotyny czy środków chemicznych, ale także, na przykład, od internetu czy oglądania telewizji. Teoretycznie wszystko może być środkiem wywołującym kompulsywne przywiązanie.

Jakie są objawy uzależnienia od nowoczesnych mass –mediów?

Wyróżnia się następujące objawy uzależnienia od mass-mediów:

  1. Próby kontroli czy ograniczania czasu spędzonego przed mediami kończą się tzw. zespołem abstynencyjnym czyli złym samopoczuciem w okresach pozbawionych kontaktu z mediami. Pojawia się nadmierna nerwowość, agresja i zły nastrój.
  2. Kłamstwa na temat czasu spędzonego przed mediami.
  3. Problemy w innych dziedzinach życia (w rodzinie, pracy, szkole, życiu towarzyskim, zarzucenie higieny osobistej) związane z używaniem mediów.
  4. Angażowanie się przy użyciu mediów w aktywności, których nie pochwalałaby rodzina lub bliscy.
  5. Potrzeba wydłużania czasu spędzonego przed mediami, by osiągnąć pożądany poziom satysfakcji lub podniecenia.
  6. Używanie mediów, by uciec od uczuć.
  7. Doświadczanie stanów euforycznych oraz poczucia winy w wyniku ilości czasu spędzonego przed mediami.
  8. Doświadczanie niepokoju, bezsenności, rozdrażnienia, zmian nastroju, lub depresji gdy niemożliwe jest użycie mediów zgodnie z wcześniejszym planem lub gdy używanie  mediów zostanie przerwane.
  9. Bycie zaabsorbowanym kupowaniem nowych gadżetów tj. telefonów komórkowych  wyposażonych w lepsze funkcje, tabletów smartfonów, akcesoriów do tych nowinek technologicznych , dodatków komputerowych, telewizyjnych.
  10. Finansowe problemy spowodowane korzystaniem z mediów (kupowanie sprzętu np. tablety, smartfony,  oprogramowania, wysokie rachunki).

 

Negatywne skutki uzależnienia od mass-mediów:

1.Skutki zdrowotne:

  • wady postawy
  • pogorszenie wzroku
  • układ nerwowy długotrwale atakowany strumieniem wielobarwnego światła

2. Skutki psychiczne i behawioralne (czyli w zachowaniu):

  • złe samopoczucie, drażliwość, pobudzenie psychoruchowe;
  • lęk, depresja przy zerwaniu kontaktu z telefonem komórkowym, telewizorem, internetem;
  • myślenie i częste wykonywanie czynności związanych z  telefonem, telewizorem, komputerem i grami np. przeglądanie stron internetowych, czasopism o grach;
  • tracenie poczucia czasu poświęconego na telefon komórkowy, gry, telewizor, internet;
  • okłamywanie rodziców;
  • oderwanie się od innych zajęć;
  • zapominanie o realnym życiu (kontakt z rodziną);
  • niechęć do spędzania czasu z rówieśnikami;
  • brak inicjowania zajęć ruchowych;
  • niechęć do prowadzenia rozmów;
  • brak reakcji na otoczenie.

Jak zapobiegać uzależnieniu od nowoczesnych mediów u dzieci i młodzieży?

Oto kilka prostych zasad wychowawczych :

  • konsekwentnie stosować zasadę: najpierw obowiązki - potem komputer, telefon komórkowy, smartfon czy telewizor;
  • bezwzględnie ograniczyć czas spędzany przy komputerze, telefonie, smartfonie telewizorze do 1-2 godzin dziennie (zależnie od wieku);
  • robić częste przerwy w czasie korzystania z  telewizora,  komputera  (jeśli chodzi o komputer najlepiej co pół godziny);
  • oferować inne, atrakcyjne sposoby spędzania wolnego czasu;
  • pomocne będzie opracowanie wspólnie z innymi członkami regulamin korzystania
    z komputera i telewizji;
  • należy kontrolować dziecko w czasie oglądanie telewizji, pracy przy komputerze, zwrócić uwagę na to, w jaki sposób korzysta z Internetu, telewizora czy telefonu komórkowego;
  • nie pozwalać na instalowanie gier pokazujących przemoc, drastycznych, promujących negatywne postawy;
  • zainstalować w domowym komputerze programy i systemy filtrujące zasoby Internetu -ograniczy to w dużym stopniu dostęp do treści niepożądanych;
  • zachęcać dziecko do działania - programy edukacyjne nie tylko należy oglądać, warto je przeanalizować i „przerobić”;
  • nie uciekać od trudnych rozmów, do znudzenia upominajcie dziecko i uzmysławiajcie mu zagrożenia wynikające z wpływu mediów;
  • poświęcać dziecku jak najwięcej czasu i zainteresowania.

 

Ta ostatnia zasada jest zresztą najważniejsza w zapobieganiu wszelkim nałogom, nie tylko uzależnieniu od telewizora, telefonu komórkowego czy komputera.

 

Pamiętaj!

Procesów rozwoju techniki, w tym szczególnie technologii informacyjnej, nie da się zahamować i będzie ona zawsze atrakcyjna dla ludzi. Należy jednak korzystać z niej umiejętnie i rozsądnie. Człowiekowi dla równowagi i zdrowia psychicznego zawsze potrzebny będzie drugi człowiek, najlepiej w bezpośrednim kontakcie, a nie poprzez Internet, telewizję czy komórkę .

 

Opracowała: Anita Jurczyk -Gniełka

 

Bibliografia:

  1. Hanna Tomaszewska „Młodzież, rówieśnicy i nowe media – społeczne funkcje technologii komunikacyjnych w życiu nastolatków”, Warszawa , Wydawnictwo Akademickie Żak ,2012
  2. Nina Ogińska – Bulik „Uzależnienie od czynności. Mit czy rzeczywistość?”, Warszawa, Difin SA, 2010